Lettera Magica 3 jest kolejnym zeszytem poświęconym zagadnieniom związanym z projektowaniem grafiki wydawniczej. Adresowany jest on do młodych adeptów sztuki projektowej, studentów i wszystkich, którzy chcieliby skorzystać z zawodowych doświadczeń autora.
Problemy związane z projektowaniem publikacji wielostronicowych są czasami bardzo skomplikowane i bez podstawowej wiedzy teoretycznej trudne do samodzielnego rozwiązania. Brak fachowej literatury na polskim rynku w znacznym stopniu utrudnia sytuację młodego grafika i tym bardziej skłania go do poszukiwania fachowych informacji. Wychodząc z założenia, że projektowanie tak trudnej formy wydawniczej, jaką jest książka, album lub czasopismo, nie może obyć się bez konkretnej wiedzy teoretycznej, autor starał się zwracać uwagę czytelnika na podstawowe zagadnienia z zakresu typografii. Zdając sobie sprawę z faktu, że słownikowa wersja takiego opracowania okazać się może zbyt teoretyczna i ograniczona, postanowił przedstawić poszczególne zagadnienia w formie wybranych tematów, popartych konkretnymi i opisanymi przykładami.
Zeszyt „Lettera Magica 3” zawiera zbiór artykułów opublikowanych od października 2002 roku do maja 2003 w miesięczniku „Świat Druku”. Tematem przewodnim jest wpływ typografii na obraz grafiki stron. Kroje pism zastosowane odpowiednio do merytorycznego sensu opracowanych tekstów mogą mieć znaczący wpływ na odbiór umieszczonej na stronie treści i wizualny charakter publikacji. Myliłby się jednak ten, kto sądziłby, że znajdzie w tych artykułach gotowe recepty lub definicje. Pisząc poszczególne artykuły autor przedstawia zestaw zagadnień dotyczących różnych zastosowań typografii, sugeruje pewne zalecane i sprawdzone przez siebie rozwiązania. Pozwolą one uniknąć popełniania błędów w projektowaniu typografii, ale nie dostarczy nam wyczerpującej wiedzy na ten temat. Powinniśmy być więc otwarci na stosowanie nowoczesnych krojów pism i ciągłe poszukiwanie nowych rozwiązań typograficznych.
Tytuły rozdziałów:
Wstęp
Wzorniki pism
Krój pisma a charakter publikacji
Zestawianie krojów pism
Obraz i tekst
Wzorniki pism
Niezbędnym uzupełnieniem warsztatu każdego grafika-projektanta jest wzornik krojów pism. Dzięki niemu można skompletować swoją typograficzną bibliotekę i wybierając spośród tysiąca różnych rodzin pism utworzyć własny zestaw, który najczęściej będziemy stosować w projektach.
(...) Okazuje się, że w praktyce wystarcza wybór około dziesięciu rodzin. Powinny się tam znaleźć klasyczne kroje pism o wysokim stopniu czytelności, przeznaczone do składu tekstu ciągłego, czyli chlebowego, kroje pism tytułowych oraz wybrane kroje pism dekoracyjnych lub „pisanek”. W tworzonym zestawie powinny się znaleźć rodziny bardziej rozbudowane niż standardowy zestaw czterech odmian, jak: podstawowa, zwykła (plain), kursywna (italic), gruba (bold), gruba kursywna (bold italic). Rodziny, w których oprócz normalnej występują takie wersje krojów pisma, jak: ściągła (condensed)
i poszerzona (extended), z odmianami: bardzo cienka (extra light), cienka (light), półgruba (medium), bardzo gruba (extra bold), ciężka (heavy), dają projektantowi dużą swobodę wyboru przy zachowaniu jednorodności stylistyki typograficznej. Oczywiście, biblioteka powinna zawierać kroje pism należące do klasy pism bezszeryfowych i szeryfowych, na przykład: Futura, Franklin Gothic, Officina Sans, Univers, Bodoni, Century Schoolbook, Garamond, Rockwell, Times New Roman. Podane przykłady rodzin pism stanowią tylko sugestię, jak utworzyć niezbędny zestaw fontów. (...)
Krój pisma a charakter publikacji
Wybór odpowiedniego kroju pisma lub zestawienie kilku różnych krojów w jednej publikacji jest zadaniem z pozoru tylko łatwym. Projektujący często nie przywiązują wagi do tych czynności. Nie dość wyraźnie zdają sobie sprawę, że adekwatność formy typograficznej do prezentowanej treści jest podstawową zasadą dobrego projektu. Ważnym elementem tej formy jest właśnie krój pisma.
(...) Projektując jakąkolwiek publikację warto zastanowić się nad wyborem kroju pisma, który najlepiej spełni nasze estetyczne wymagania co do wyglądu kolumny tekstu, zapewni ekonomiczność składu oraz ułatwi odbiorcy czytanie. Choć nie jestem zwolennikiem tworzenia schematów i sztywnych zasad, to jednak wydaje mi się, że dla wydawnictw o określonym charakterze warto zastosować odpowiednie rodzaje czcionek. Tak więc dla opracowań typograficznych, w których najważniejsza jest koncentracja uwagi czytelnika na treści przez długi czas, lepiej stosować klasyczne kroje pism szeryfowych. Beletrystykę czyta się lepiej, gdy użyjemy jednej z tradycyjnych rodzin pism, od wieków stosowanych dla wydawnictw typu książkowego, czyli czcionki mającej cechy antykwy renesansowej lub barokowej. (...)
Obraz i tekst
Słowo i obraz wzajemnie się uzupełniając tworzą często
na stronie publikacji nierozerwalną całość. Ich wzajemnym powiązaniom i relacjom, poświęcony został niniejszy rozdział.
Ilustracja i typografia to dwa elementy projektowe, których wzajemne relacje decydują o ostatecznym wyglądzie publikacji. Zdecydowana większość projektów zawiera ilustracje (fotografie, rysunki, diagramy, itp.) i towarzyszącą im warstwę tekstową. W zależności od charakteru publikacji mamy do czynienia z różnymi ich wzajemnymi proporcjami. W książce beletrystycznej zazwyczaj przeważa tekst, w czasopismach obraz i tekst zajmują mniej więcej tyle samo miejsca, natomiast w opracowaniach typu katalogowego lub albumowego warstwa ilustracyjna dominuje. Umiejętność znalezienia odpowiednich wzajemnych relacji pomiędzy obrazem a otaczającą go typografią należy do podstawowych umiejętności grafika-projektanta. (...)
(...) W zależności od stopnia skomplikowania grafiki wzajemne relacje obrazu (także fotografii) i typografii mogą przekształcać się w formę mniej lub bardziej zwartego komunikatu. Im mniej szczegółów w opracowaniu typografii i rysunku, tym bardziej przejrzysta i spójna staje się forma całości. Choć kompozycję tę różni od znaku większa dosłowność i ilość szczegółów, to ze względu na swą zwartą formę może ona istnieć jako samodzielny utwór graficzny sygnujący wydarzenie, najczęściej artystyczne, dla którego została stworzona. Dlatego też kompozycja taka często wykorzystywana bywa na okładkach katalogów, plakatach, transparentach, ulotkach informacyjnych i reklamowych, biletach itp. (...)