• papieru – z 289,8 mln ton do 340,4 mln ton, czyli o ok. 17,5%,
• pierwotnych mas włóknistych – z 194,9 mln ton do 215,5 mln ton, czyli o 8%. (Rys. 1)
  

Rys. 1. Zdolności produkcyjne przemysłu papierniczego w wybranych rejonach świata

        Największy wzrost zdolności produkcyjnych zakładów papierniczych zanotowano w 1996 r. w Azji. Obecnie światową czołówkę w produkcji papieru tworzą: Ameryka Północna (112,2 mln ton na rok), Europa (103,1 mln ton na rok) oraz Azja (101,6 mln ton na rok). Największe wykorzystanie zdolności produkcyjnych w papierniach wystąpiło w 1996 r. i wynosiło 97,9%, a w wytwórniach pierwotnych mas włóknistych w 1995 r. i wynosiło 91,9%. Największe zdolności do produkcji pierwotnych mas włóknistych znajdują się w Północnej Ameryce (ok. 92 mln ton rocznie), a dalej w Europie (53,7 mln ton) i Azji (45,8 mln ton). W analizowanym okresie wystąpił wzrost produkcji pierwotnych mas włóknistych z 162 mln ton do 179 mln ton, czyli o 10,5%. Jednocześnie zauważalne stały się zmiany w strukturze popytu na poszczególne rodzaje mas. Popyt na masy celulozowe wykazał pewne tendencje zniżkowe. Natomiast masy półchemiczne i mechaniczne łącznie wykazały nieznaczny wzrost. Największy wzrost popytu wystąpił w grupie pozostałych mas włóknistych, m.in. mas z surowców niedrzewnych. (Rys. 2)

Rys. 2. Zdolności produkcyjne zakładów produkujących pierwotne masy włókniste w wybranych rejonach świata.

        W przedmiotowej ocenie rynku istotne znaczenie mają ceny. Ceny mas celulozowych ulegały dużym wahaniom, zarówno w poszczególnych latach, jak i kwartałach. W badanym okresie najwyższe ceny celulozowych mas włóknistych osiągnięte zostały w trzecim kwartale 1995 r. i wyniosły dla mas iglastych 917 USD/t, a dla liściastych 885 USD/t. Najniższe ceny zanotowano w trzecim kwartale 1993 r. – masy iglaste 425 USD/t, a liściaste 328 USD/t. W latach 1996, 1997 i 1998 średnie roczne ceny mas celulozowych utrzymywały się na poziomie: iglaste 540–560 USD/t, a liściaste 500 USD/t. Największe zapasy papieru na świecie powstały w 1995 r. i stanowiły ok. 1% światowej produkcji, powodując załamanie się rynku w latach następnych. Przyczyną tego był również nadmierny wzrost zdolności produkcyjnych oraz za duże ich wykorzystanie. Spadek cen mas włóknistych i papieru w 1996 r. wyniknął także z osłabienia gospodarki w USA i Europie, a w latach następnych z kryzysów gospodarczych w Azji, Rosji i Brazylii.
        Z asortymentowej analizy popytu na papier w skali światowej wynika, że:

• zużycie papierów do druku i pisania (największa pod względem ilościowym grupa asortymentowa) miało tendencję spadkową od wartości 42,4% w 1993 r. do 41,5% w 1997 r.;
• nieznaczny wzrost zużycia zaobserwowano w przypadku papierów opakowaniowych – z 35,1% do 36,5%;
• wystąpił również wzrost zużycia papierów higienicznych i domowych – z 5,7% do 6,2%;
• pozostałe papiery i tektury zmniejszyły swoje udziały rynkowe z 16,8% do 15,7%.

        Światowe ceny papierów, podobnie jak mas włóknistych, wahały się w szerokich granicach zarówno w skali roku, jak i kwartału. Przykładowo ceny papieru gazetowego zmieniały się od 441 USD/t w czwartym kwartale 1993 r. do 792 USD/t w czwartym kwartale 1995 r., podczas gdy w tym samym okresie ceny papierów do druku i pisania wynosiły odpowiednio 825 USD/t i 1291 USD/t.
        Z globalnej analizy rynku papieru wynika, że w 1997 r. największym na świecie producentem i konsumentem mas włóknistych i papieru była Ameryka Północna. Wielkość produkcji w tym regionie wyniosła ogółem 108,9 mln ton papieru rocznie i 84,2 mln ton pierwotnych mas włóknistych rocznie. Dominującą rolę na tym kontynencie i na świecie odgrywały USA i Kanada, których produkcja papieru i tektury w 1997 r. wyniosła łącznie 105,4 mln ton. Stany Zjednoczone Ameryki zużyły ogółem ok. 90 mln ton papieru i tektury, a w przeliczeniu na jednego mieszkańca 335 kg i tym samym umocniły swoją pozycję światowego lidera. Kanada odpowiednio uplasowała się na pozycji 9 (6,65 mln ton) i 8 (220 kg/osobę). W tym samym roku USA i Kanada zajmowały dwa pierwsze miejsca w produkcji pierwotnych mas włóknistych (odpowiednio 59,3 mln ton i 24,8 mln ton rocznie), przy czym Kanada była największym na świecie eksporterem tych mas. Kanada była również największym producentem papieru gazetowego (9,2 mln ton), podczas gdy Stany Zjednoczone jego importerem (6,5 mln ton), chociaż same wyprodukowały 6,5 mln ton. Pomimo bardzo dużej produkcji papieru i tektury ogółem w 1997 r., USA sprowadziły z zagranicy 13,4 mln ton.
        Do Ameryki Północnej zaliczany jest również Meksyk, który w porównaniu z USA i Kanadą nie odgrywa znaczącej roli w produkcji mas włóknistych i papieru. W 1997 r. wyprodukowano w tym kraju 3,5 mln ton papieru i tektury (zdolności produkcyjne 4,2 mln ton), a zużyto ogółem 4,3 mln ton.
Europejski rynek papieru jest zróżnicowany i można w nim wyróżnić dwie strefy, a mianowicie:

• Europę Zachodnią, w której dominują kraje Unii Europejskiej (UE),
• Europę Środkowo-Wschodnią, której kraje znajdują się w okresie wprowadzania gospodarki rynkowej.

        W 1997 r. w krajach Unii Europejskiej zarejestrowanych było 198 celulozowni i 1019 papierni, przy czym aż 51 celulozowni i 88 papierni posiadało zdolności produkcyjne ponad 250 tys. ton na rok.
Zdolności wytwórcze pierwotnych mas włóknistych UE w 1997 r. wynosiły 37,5 mln ton, a produkcja 33,1 mln ton rocznie. W całej Europie Zachodniej wielkości te były odpowiednio większe i wynosiły 40,2 mln ton oraz 35,7 mln ton. W tym samym roku zdolności produkcyjne papieru i tektury w UE wynosiły 81,9 mln ton, a w całej Europie Zachodniej – 85,8 mln ton rocznie. Produkcja papieru i tektury w krajach UE wyniosła 75,2 mln ton, a w całej Europie Zachodniej 79,0 mln ton rocznie. Zużycie papieru na jednego mieszkańca w UE wyniosło 184 kg/rok.

Rys. 3. Produkcja i nadprodukcja papierów ogółem w Europie.

        Wśród ponad 800 firm papierniczych w Europie znajdują się duże firmy międzynarodowe oraz mali producenci lokalni. W porównaniu z Ameryką Północną, europejski przemysł papierniczy jest wciąż podzielony, brakuje mu spójności, uzależniony jest od importu pierwotnych mas włóknistych i eksportu własnych wyrobów papierniczych. Niedobory surowców odczuwają szczególnie: Niemcy, Anglia, Włochy i Francja. Natomiast w porównaniu z przemysłem papierniczym Południowo-Wschodniej Azji, Europa jest wciąż ukierunkowana na duże ciągi i specjalistyczne maszyny papiernicze, umożliwiające obniżenie kosztów produkcji, a także na koncentrację kapitału i potencjału wytwórczego poprzez fuzje kompanii. Produkcja oraz nadwyżki i niedobory papieru i tektury w Europie przedstawione są na rys. 3.
         W produkcji papieru gazetowego występuje w Europie Zachodniej pewna nadwyżka, podczas gdy w papierach do druku i pisania występuje zrównoważenie popytu z podażą. W grupie papierów i tektur opakowaniowych występują pewne niedobory, które uzupełniane są importem z USA. Wśród krajów UE głównymi producentami papieru i tektury są: Niemcy (20%), Finlandia (15,6%), Szwecja (12,2%), Francja (11,3%), Włochy (9,7%), Anglia (7,9%). Pozostałe kraje mają udział 23,4%.
         Produkcja oraz nadwyżki i niedobory mas włóknistych przedstawione są na rys. 4.

Rys. 4. Produkcja i nadprodukcja pierwotnych mas włóknistych w rejonie Europy.

         Głównymi producentami mas włóknistych są: Finlandia (31,1%), Szwecja (29,5%), Francja (7,5%), Norwegia (6,7%). Pozostałe kraje mają udział 25,3%. Najważniejszymi producentami mas włóknistych (celulozowych) są: Szwecja (32,6%), Finlandia (29,1%), Francja (8%), Portugalia (7,5%). Pozostałe kraje mają udział 22,9%. Głównymi producentami papieru gazetowego są: Szwecja (24,5%) i Niemcy (16%), Finlandia (15,3%) i Anglia (10,4%). Głównymi producentami papierów i tektur opakowaniowych są: Finlandia (16,9%), Szwecja (16,7%), Niemcy (15,6%), Włochy (11,9%). Mimo tego niedobór tych papierów odczuwany jest w Niemczech i Anglii. Natomiast największym eksporterem tych papierów była w 1997 r. Szwecja, która sprzedała 2,4 mln ton. Najważniejszymi producentami papierów sanitarnych i domowych są: Niemcy (21,7%), Włochy (17,6%), Anglia (14,8%) i Francja (12%).
         Z przeprowadzonej analizy danych demograficznych i wskaźników makroekonomicznych dla 11 krajów Europy Środkowo-Wschodniej (ECW) wynika, że najbardziej zaawansowane w rozwoju gospodarki rynkowej są: Czechy, Węgry, Polska, Słowacja i Estonia. Jednak ich poziom rozwoju gospodarczego i zmienności wskaźników makroekonomicznych w porównaniu z krajami UE ciągle są niezadowalające. Nadal w bardzo trudnej sytuacji znajdują się gospodarki Rosji, Ukrainy, Rumunii, Bułgarii oraz Litwy i Łotwy. Stan gospodarki w danym kraju znajduje swoje odbicie również na rynku papieru (rys. 5.).
        Potwierdzają to dość szybko rozwijające się gospodarki Czech, Węgier, Polski, Słowacji, Estonii. W krajach tych zamieszkuje łącznie ok. 66 mln ludzi, którzy w 1997 r. zużyli 3,96 mln ton papieru, co daje wskaźnik 60 kg/osobę. Potwierdza się to również w odniesieniu do pozostałych krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Otóż kraje te zamieszkuje łącznie 236 mln ludzi (w tym Rosję 148 mln), którzy w 1997 r. zużyli 3,89 mln ton papieru i tektury, co daje wskaźnik 16,5 kg/osobę. Dla porównania w Austrii, Niemczech, Finlandii i Szwecji (kraje „4") waha się on w granicach od 197 do 295 kg/osobę. W 1997 r. największym producentem i eksporterem papieru w krajach „11" była Rosja, a Polska znajdowała się na drugiej pozycji, natomiast w krajach „4" –Niemcy, Finlandia i Szwecja.

Rys. 5. Względne zużycie papieru (PC, kg/osobę) oraz względny produkt krajowy brutto (PKB, USD/osobę) w latach 1993 i 1997

        W analizowanym okresie największy wzrost zużycia papieru wystąpił na Słowacji (119%) oraz w Polsce (57%). W Rosji zużycie papieru zmniejszyło się o 32%. W 1997 r. nadwyżka produkcji nad zużyciem papieru w krajach „4" wynosiła 20 mln ton (głównie dzięki Finlandii i Szwecji), natomiast w krajach „11" wystąpił niedobór papieru ok. 0,21 mln ton, a import przekroczył eksport. Największy import wystąpił w Polsce, Czechach i na Węgrzech. Natomiast w Rosji i na Słowacji eksport był większy od importu.
        W latach 1993–1997 największymi producentami, konsumentami i eksporterami pierwotnych mas włóknistych były Finlandia i Szwecja, podczas gdy największym importerem pozostawały Niemcy. Natomiast w pozysku i zużyciu makulatury dominowały Niemcy, które były również największym jej eksporterem. W 1997 r. kraje „4" wyprodukowały łącznie ponad 25 mln ton mas pierwotnych, w tym celulozowych ok. 15,7 mln ton. Największy udział w tej produkcji miały: Finlandia – 44% i Szwecja – 42%. Łączne zużycie mas pierwotnych w krajach „4" wyniosło 24,46 mln ton, w tym 15,3 mln ton celulozowych. Największy udział w ich zużyciu miały: Finlandia (38,6%), Szwecja (32%) i Niemcy (22%). W latach 1993–97 produkcja pierwotnych mas włóknistych w krajach „4" wzrosła o ok. 10%. Największy wzrost produkcji wystąpił w Finlandii – ponad 18,5%. W krajach „4" wystąpił również wzrost zużycia tych mas (o ok. 9%). Największy wzrost zużycia osiągnięty został także w Finlandii (o ok. 19%). W tym samym czasie pozysk makulatury w krajach „4" wzrósł o 32,6%, a jej zużycie o 32%. Największy pozysk i zużycie wystąpiło w Niemczech. W pozostałych krajach wzrost zużycia makulatury wynosił: w Austrii 29%, Szwecji 28% i Finlandii 13%.
        W 1997 r. w 5 krajach „11" wyprodukowano łącznie ok. 6,2 mln ton pierwotnych mas włóknistych, w tym ok. 4,5 mln ton celulozowych. Największymi producentami były odpowiednio: Rosja (72% i 70%) oraz Polska (13,7% i 10,8%). W porównaniu z 1993 r. produkcja tych mas zmniejszyła się odpowiednio o 10,6% i 17,8% – głównie w Rosji. W tym samym okresie kraje te zużyły ok. 5,4 mln ton mas pierwotnych, w tym mas chemicznych ok. 3,8 mln ton. W porównaniu z 1993 r. zużycie wzrosło zaledwie o 2% dla mas łącznie i spadło o 9% dla mas chemicznych. Spadek zużycia pierwotnych mas włóknistych wystąpił w Rosji (14% i 25,5%), podczas gdy w pozostałych krajach „11" zużycie tych mas wzrosło.
        W 1997 r. całkowity pozysk makulatury w 5 krajach „11" wyniósł ok. 1,93 mln ton, w czym największy był udział Polski – ok. 36% i Rosji – 32%. Natomiast całkowite zużycie makulatury wyniosło ok. 2,0 mln ton, w czym największy udział miały: Polska i Rosja. W porównaniu z 1993 r. łączny pozysk makulatury w tych krajach wzrósł o 40%, a jej zużycie o 32,2%.
        Udziały pierwotnych mas włóknistych w produkcji papieru i tektury w 1997 r. były następujące:

• Kraje „4" (Finlandia – 94,0%, Szwecja – 82,7%, Austria – 51,3%, Niemcy – 36,3%).
• 5 krajów „11" (Węgry – 38,5%, Polska – 57,8%, Czechy – 63,4%, Słowacja – 64,4%, Rosja – 87,8%).

        Oznacza to, że Finlandia, Szwecja i Rosja nadal produkują papiery głównie na bazie surowców pierwotnych. Wśród pozostałych krajów największy postęp w restrukturyzacji zużycia surowców włóknistych osiągnęły Niemcy, Węgry, Austria i Polska zużywając poważne ilości włókien wtórnych (makulaturowych).
        Biorąc pod uwagę wskaźniki zużycia papieru oraz bardzo duże zdolności produkcyjne i ich wzrost (w produkcji papieru i mas włóknistych) w krajach „4", a także tempo wzrostu tych wskaźników i zdolności produkcyjnych w krajach „11", można stwierdzić, że rynki papieru w krajach ECW już są, ale i będą nadal coraz bardziej opanowywane przez producentów z krajów „4" i nie tylko. Rosja, Ukraina, Rumunia, Bułgaria, Litwa i Łotwa – ze względu na duże zaludnienie (szczególnie w pierwszych dwóch krajach), tanią siłą roboczą, na zasoby surowcowe oraz wyjałowione rynki – stanowią łącznie ogromny perspektywiczny potencjał rynkowy.
        Wielkim wyzwaniem dla najbardziej znaczących inwestorów na świecie jest rynek rosyjski. Od lat światowe organizacje finansowe w różny sposób starają się pomóc Rosji w urynkowieniu jej gospodarki. Mimo to rosyjskie „pierogi" nadal nie są dla nich strawne. Wygląda na to, że dopiero nowe pokolenie w Rosji będzie umiało je gotować według nowej technologii.
        Obecnie trzecim światowym rynkiem papieru i jego wyrobów jest region Południowo-Wschodniej Azji. Wśród krajów tego regionu można wyróżnić cztery grupy:

• Singapur, Tajwan, Korea Południowa, Malezja i Hongkong (tzw. „pięć małych tygrysów"). Cechuje je gwałtowny rozwój gospodarczy, względnie mała produkcja i wysoki wskaźnik zużycia papieru na mieszkańca;
• Tajlandia, Filipiny, Indonezja oraz Indie (tzw. „śpiące olbrzymy"). Cechuje je duża populacja i niski wskaźnik zużycia papieru na mieszkańca;
• Chiny, kraj o największym na świecie zaludnieniu i raczej niskim wskaźniku zużycia papieru na mieszkańca;
• 13 innych krajów, np.: Afganistan, Bangladesz, Birma, Korea Północna, Kambodża, Laos, Pakistan, Mongolia, Wietnam itp. Wszystkie te kraje cechuje bardzo niski wskaźnik zużycia papieru oraz mała populacja.

        Z wyjątkiem przedstawicieli pierwszej grupy kraje te są krajami rozwijającymi się. Z uwagi na poziom cywilizacyjny i rozwój gospodarczy Japonia nie została zaliczona do żadnej z tych grup.
        Produkcja i niedobór papierów w Azji osiągnęły w 1997 r. wielkości odpowiednio 86,3 mln ton i 9,8 mln ton rocznie. Największym producentem pierwotnych mas włóknistych (głównie niedrzewnych) są Chiny. Azja jest trzecim regionem świata pod względem produkcji papierów i mas włóknistych. Dominującą rolę gospodarczą w tym obszarze odgrywa Japonia, która jest także największym azjatyckim producentem papieru. Przy całkowitej azjatyckiej produkcji pierwotnych mas włóknistych w 1997 roku na poziomie 45,8 mln ton rocznie, Chiny wytworzyły 18,9 mln ton, a Japonia 14,9 mln ton. Zarówno w całej Azji, jak i w obu wymienionych krajach występuje niedobór mas włóknistych, którego łączna wielkość osiągnęła w 1997 roku 9,2 mln ton rocznie.
        Ogólna sytuacja gospodarcza w Azji jest trudna. Pogłębianie się kryzysu azjatyckiego oraz wydarzenia w Rosji doprowadziły w 1998 roku do zwiększenia niepewności gospodarczej zarówno w Azji, jak i na całym świecie. Pod koniec 1998 roku spółki japońskie znacznie zmniejszyły swoje bezpośrednie inwestycje w innych krajach azjatyckich, a masowe bankructwa wstrząsały gospodarką japońską. Gwałtowne pogorszenie sytuacji na giełdzie spowodowało poważne zmniejszenie wartości rynkowej spółek japońskich. Realny PKB ma spaść o 1,1% w 1999 roku, a na rok 2000 przewiduje się marginalny jego wzrost. W czerwcu 1998 roku japońska produkcja papieru i tektury zmniejszyła się o ponad 5% w porównaniu do stanu z poprzedniego roku. Osłabienie jena spowodowało podrożenie wszystkich importowanych surowców, a zwiększenie zapasów mas celulozowych NORSCAN-u, w połączeniu z małym popytem na papier i znacznym przyrostem mocy produkcyjnych, wytworzyło poważną nierównowagę na rynku japońskim. W innych krajach azjatyckich równowaga pomiędzy podażą a popytem na papier i tekturę była poważnie zakłócona, a krótkoterminowe perspektywy niekorzystne, pomimo że na niektórych rynkach, takich jak koreański, nastąpiła niewielka poprawa w pierwszych miesiącach 1999 roku.
        Ogólna bieżąca prognoza dla papieru i tektury na rynku azjatyckim jest niepewna i dopiero w drugim półroczu 1999 roku należało oczekiwać jakiejkolwiek realnej poprawy. Region Azji Południowo-Wschodniej charakteryzuje się dużym potencjałem wzrostu zużycia papieru i tektury, który wiąże się z ogromną populacją, niskim zużyciem papieru na osobę i dynamicznym rozwojem gospodarczym. Należy przypuszczać, że wzrost zużycia papieru i tektury w regionie Azji Południowo-Wschodniej będzie zdecydowanie szybszy niż w innych regionach. Region Azji Południowo-Wschodniej jest głównym w świecie importerem mas włóknistych, zarówno pierwotnych, jak i wtórnych. W regionie Azji Południowo-Wschodniej znajdują się ogromne zasoby leśne na obszarze ponad 4 mln km2, obejmujące między innymi szybko rosnące gatunki, takie jak eukaliptus i akacja. Tak duże zasoby surowca drzewnego (iglastego i liściastego) sprzyjają inwestycjom w zakresie wytwórni mas celulozowych, które mogą być konkurencyjne na rynkach światowych głównie ze względu na niską cenę.
        Ameryka Łacińska jest czwartym w kolejności regionem świata pod względem wielkości rynku papierniczego. Udział tego regionu w światowej produkcji mas włóknistych wynosi 5,7%, a papieru i tektur 4,5%. Największym producentem mas włóknistych na tym kontynencie jest Brazylia, która w 1997 r. wyprodukowała 6,3 mln ton, co stanowi 62% łącznej produkcji w tym regionie. W analizowanym okresie w Ameryce Łacińskiej i Brazylii występował systematyczny wzrost produkcji mas włóknistych, mimo ich znacznej nadprodukcji (2–3 mln ton). Podobny charakter zmian wystąpił również w produkcji papieru, którego w 1997 r. Ameryka Łacińska wytworzyła 13,6 mln ton, w tym Brazylia 6,5 mln ton, co stanowi 47,8%.
        Od kilku lat w całym regionie występuje niedobór papieru, który w 1997 r. wyniósł 3,2 mln ton. Wyjątek stanowi Brazylia, gdzie w zasadzie występuje nadprodukcja papieru i tektur, z wyjątkiem papieru gazetowego, którego niedobór w 1997 r. wyniósł 0,46 mln ton. W 1997 r. jednostkowe zużycie papieru w Brazylii wyniosło 39 kg/osobę, przy populacji 157 mln ludzi. Oznacza to, że kraj ten dysponuje bardzo dużym potencjałem rynkowym dla papieru i jego przetworów. Dodatkowym atutem Brazylii są jej ogromne zasoby leśne – naturalne oraz plantacje drzew liściastych, a szczególnie eukaliptusa. Już obecnie kraj ten zajmuje 7 miejsce na świecie pod względem produkcji pierwotnych mas włóknistych. Ich nadprodukcja powoduje, że Brazylia jest liczącym się na świecie eksporterem mas eukaliptusowych – w 1997 r. 2,4 mln ton.
        Przełom lat 1997/98 zapoczątkował pewne problemy ekonomiczne w tym kraju, którego gospodarka powiązana była z krajami azjatyckimi. Kryzys gospodarczy w Azji, a szczególnie ucieczka kapitału zagranicznego i załamanie się kursów walut krajowych w stosunku do dolara (USD), zmusiły Brazylię między innymi do kontroli własnych wydatków inwestycyjnych, z których znaczna część dotyczyła przemysłu celulozowo-papierniczego. W 1997 r. zdewaluowano również walutę brazylijską (reala) o 7,4% w stosunku do USD, a na początku 1998 r. real stracił ponad połowę swojej wartości. Kłopoty brazylijskich producentów związane były również ze spadkiem cen mas włóknistych na rynkach światowych. Pomimo niekorzystnych cen, bilans handlowy przemysłu papierniczego w Brazylii w 1997 r. był dodatni i wyniósł 928 mln USD.
        Zapotrzebowanie brazylijskiego przemysłu celulozowego na surowiec drzewny wynosiło 31 mln m3/rok. Z powodu braku efektywnej polityki leśnej zaistniało ryzyko pojawienia się deficytu drewna. W związku z powyższym przemysł celulozowo-papierniczy w Brazylii opracował program tworzenia plantacji leśnych na obszarze 350 tys. ha oraz odbudowę innych o obszarze 650 tys. ha. Zamierzenia te mają być zrealizowane do 2005 r.
        Choć Afryka to ogromny kontynent, produkcja papieru w 1997 r. wyniosła tam ok. 2,8 mln ton, a mas włóknistych 2,9 mln ton. W skali światowej są to wielkości marginesowe. Zdecydowana większość tej produkcji zlokalizowana jest w Republice Południowej Afryki. RPA wytwarza ok. 70% afrykańskich papierów.
        W zakresie produkcji mas włóknistych region ten posiada nadwyżki – w 1995 r. aż 0,9 mln ton. Ląd afrykański (z wyjątkiem RPA) charakteryzuje się od lat znacznym niedoborem papieru i tektury, który w 1997 r. osiągnął wielkość 1,4 mln ton. Niedobory te dotyczą wszystkich grup asortymentowych papieru. Natomiast RPA prawie we wszystkich asortymentach dysponuje pewną nadwyżką, jednak pokrywa ona tylko częściowo deficyt afrykański. W RPA znajduje się 16 papierni o łącznej zdolności produkcyjnej ok. 2,4 mln ton, z których 6 należy do kompanii MONDI i 6 do kompanii SAPPI. Całkowita zdolność produkcyjna tych 12 fabryk wynosi 2,2 mln ton. Zużycie papieru w tym kraju wynosi obecnie 49 kg/osobę i wskazuje na duże możliwości rynkowe i rozwojowe przemysłu celulozowo-papierniczego. Pozostałe rejony lądu afrykańskiego stanowią nadal białą plamę na światowej mapie aktywności przemysłu papierniczego.

prof. dr hab. Wiktorian Z. Tarnawski
dr Włodzimierz Szewczyk
dr Aleksander Klepaczka
Instytut Papiernictwa i Poligrafii Politechniki Łódzkiej

         Artykuł oparty jest na materiałach opracowanych przez prof. W. Z. Tarnawskiego, dr A. Klepaczkę, dr W. Szewczyka pt. „Analiza Rynku Papieru i Wyrobów Papierowych w wybranych regionach i krajach świata" w ramach projektu badawczego zamówionego przez Ministerstwo Gospodarki w KBN na temat: „Potrzeby i możliwości rozwojowe przemysłu papierniczego w Polsce w warunkach rosnącej konkurencji międzynarodowej do 2010 r."